Quyền Tố Tụng
Định nghĩa
Quyền tố tụng là tổng hợp các quyền năng pháp lý được pháp luật tố tụng (hình sự, dân sự, hành chính) quy định và bảo đảm cho các chủ thể tham gia vào quá trình giải quyết vụ án, vụ việc tại cơ quan có thẩm quyền. Các quyền này nhằm mục đích bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của chính chủ thể đó hoặc của người khác, góp phần vào việc làm sáng tỏ sự thật khách quan của vụ án, vụ việc và bảo đảm tính công bằng, đúng pháp luật của hoạt động tố tụng. Ví dụ, Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015, Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015 và Luật Tố tụng hành chính năm 2015 đều quy định cụ thể các quyền tố tụng của từng chủ thể tham gia.
Điều kiện áp dụng
- Chủ thể phải có tư cách tham gia tố tụng theo quy định của pháp luật (ví dụ: đương sự, người bị buộc tội, bị hại, người làm chứng, người bào chữa, người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự, v.v.).
- Vụ án, vụ việc phải đang trong quá trình giải quyết bởi cơ quan tiến hành tố tụng có thẩm quyền (Điều tra, Truy tố, Xét xử, Thi hành án).
- Việc thực hiện quyền phải tuân thủ trình tự, thủ tục, thời hạn và hình thức do pháp luật tố tụng quy định.
- Chủ thể thực hiện quyền phải có năng lực pháp luật tố tụng và năng lực hành vi tố tụng phù hợp với quy định của pháp luật.
Hậu quả pháp lý
- Bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các chủ thể tham gia tố tụng, đảm bảo họ có thể tự bảo vệ hoặc được bảo vệ trước pháp luật.
- Góp phần đảm bảo tính công khai, minh bạch, khách quan và công bằng của quá trình tố tụng, làm cơ sở cho việc giải quyết vụ án, vụ việc đúng pháp luật.
- Ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả giải quyết vụ án, vụ việc: việc thực hiện hiệu quả hoặc không hiệu quả các quyền tố tụng có thể làm thay đổi bản chất vụ án hoặc kết quả cuối cùng.
- Phát sinh nghĩa vụ của cơ quan tiến hành tố tụng và người tiến hành tố tụng trong việc tôn trọng, bảo đảm và tạo điều kiện cho các chủ thể thực hiện quyền tố tụng của mình.
- Việc vi phạm quyền tố tụng có thể dẫn đến việc hủy bỏ hoặc sửa đổi các quyết định, bản án tố tụng, đồng thời người vi phạm có thể bị xem xét trách nhiệm pháp lý theo quy định của pháp luật.
- Kèm theo quyền là nghĩa vụ của chủ thể (ví dụ: nghĩa vụ cung cấp tài liệu, chứng cứ trung thực, chấp hành các quyết định tố tụng hợp pháp).
⚠️ WARNING
Mâu thuẫn pháp lý / Điểm tranh chấp
- Sự khác biệt về phạm vi và thời điểm thực hiện một số quyền giữa các luật tố tụng (ví dụ: quyền bào chữa trong tố tụng hình sự so với quyền bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp trong tố tụng dân sự, hành chính).
- Việc bảo đảm trên thực tế quyền được thông tin, quyền được giải thích về các quyền và nghĩa vụ của người tham gia tố tụng, đặc biệt đối với người yếu thế (người dân tộc thiểu số, người khuyết tật, người có trình độ hạn chế).
- Mâu thuẫn giữa nguyên tắc tranh tụng được đề cao và thực tiễn hoạt động xét hỏi, thu thập chứng cứ của Tòa án trong một số vụ việc dân sự, hành chính, đôi khi làm giảm vai trò chủ động của đương sự.
- Tính khả thi của cơ chế bồi thường thiệt hại khi quyền tố tụng bị xâm phạm hoặc khi có sai sót trong hoạt động tố tụng, mặc dù đã có Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước, nhưng việc thực hiện còn gặp nhiều vướng mắc.
- Phạm vi và hiệu quả của quyền kháng cáo, kháng nghị trong việc đảm bảo quyền lợi của đương sự, đặc biệt là trong các vụ án phức tạp, có nhiều cấp xét xử.
Xem thêm: nguoi_tham_gia_to_tung
Được tham chiếu bởi an_le_09_2016_trong_tai