Lừa Dối

Định nghĩa

Trong hệ thống pháp luật Việt Nam, khái niệm "lừa dối" được hiểu là hành vi cố ý của một chủ thể nhằm làm cho chủ thể khác hiểu sai lệch về sự thật, dẫn đến việc chủ thể bị lừa dối tự nguyện thực hiện một hành vi pháp lý hoặc hành vi khác theo ý chí của người lừa dối, gây ra hậu quả pháp lý nhất định.Cụ thể, theo Điều 127 Bộ luật Dân sự năm 2015, "Lừa dối trong giao dịch dân sự là hành vi cố ý của một bên hoặc của người thứ ba nhằm làm cho bên kia hiểu sai lệch về chủ thể, tính chất của đối tượng hoặc nội dung của giao dịch dân sự nên đã xác lập giao dịch đó."Trong lĩnh vực hình sự, "lừa dối" hoặc "gian dối" được sử dụng để mô tả thủ đoạn phạm tội, ví dụ tại Điều 174 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) quy định về Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản, yếu tố "dùng thủ đoạn gian dối" là dấu hiệu bắt buộc trong cấu thành tội phạm.

Điều kiện áp dụng

• Phải có hành vi dùng thủ đoạn gian dối: Đây là yếu tố cốt lõi, bao gồm việc đưa ra thông tin không đúng sự thật, che giấu sự thật (khi có nghĩa vụ phải tiết lộ), hoặc tạo ra tình trạng hiểu lầm để đánh lừa người khác. Hành vi này phải có khả năng làm cho người khác tin tưởng sai lệch về sự việc.
• Lỗi cố ý của người thực hiện hành vi lừa dối: Người thực hiện hành vi phải có ý thức rằng hành vi của mình là gian dối và mong muốn hoặc chấp nhận để mặc cho việc người khác bị lừa dối, từ đó đạt được mục đích của mình.
• Người bị lừa dối tin tưởng sai sự thật: Hành vi gian dối phải tác động đến nhận thức của người khác, làm cho họ rơi vào tình trạng nhầm lẫn, hiểu sai lệch về chủ thể, tính chất, đối tượng hoặc nội dung của giao dịch hoặc sự việc.
• Người bị lừa dối tự nguyện thực hiện hành vi: Do sự tin tưởng sai lệch, người bị lừa dối đã tự nguyện thực hiện một hành vi pháp lý (như xác lập giao dịch, chuyển giao tài sản, ký kết hợp đồng) hoặc hành vi khác theo hướng có lợi cho người lừa dối.
• Có mối quan hệ nhân quả giữa hành vi lừa dối, sự tin tưởng sai lệch, hành vi của người bị lừa dối và hậu quả pháp lý phát sinh: Hành vi lừa dối phải là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến việc người bị lừa dối thực hiện hành vi và gây ra hậu quả theo ý đồ của người lừa dối.

Hậu quả pháp lý

• Trong lĩnh vực Dân sự: Giao dịch dân sự được xác lập do bị lừa dối sẽ bị vô hiệu theo quy định tại Điều 127 Bộ luật Dân sự năm 2015. Hậu quả của giao dịch vô hiệu là các bên hoàn trả cho nhau những gì đã nhận; bên có lỗi gây thiệt hại phải bồi thường thiệt hại theo quy định tại Điều 131 Bộ luật Dân sự năm 2015. Bên bị lừa dối có quyền yêu cầu Tòa án tuyên bố giao dịch vô hiệu.
• Trong lĩnh vực Hình sự: Người thực hiện hành vi lừa dối có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự nếu hành vi đó cấu thành tội phạm. Các tội danh liên quan chặt chẽ đến hành vi lừa dối bao gồm: Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản (Điều 174 Bộ luật Hình sự năm 2015), Tội lừa dối khách hàng (Điều 198 Bộ luật Hình sự năm 2015). Ngoài ra, yếu tố gian dối còn có thể xuất hiện trong các tội danh khác như Tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản (Điều 175 Bộ luật Hình sự năm 2015) hoặc các tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế. Hình phạt có thể là phạt tiền, cải tạo không giam giữ, tù có thời hạn hoặc tù chung thân, tùy thuộc vào tính chất, mức độ nghiêm trọng của hành vi và hậu quả gây ra. Người phạm tội còn có nghĩa vụ bồi thường thiệt hại cho bị hại.
• Trong lĩnh vực Hành chính: Một số hành vi lừa dối, gian dối chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự (ví dụ: quảng cáo sai sự thật, gian lận thương mại quy mô nhỏ) có thể bị xử phạt vi phạm hành chính theo các quy định của Chính phủ về xử phạt vi phạm hành chính trong từng lĩnh vực chuyên ngành.

Được tham chiếu bởi luat_trong_tai_thuong_mai_2010