Khấu Trừ Thời Gian Tạm Giữ, Tạm Giam
Định nghĩa
Khấu trừ thời gian tạm giữ, tạm giam là quy định pháp luật cho phép tính khoảng thời gian mà người bị buộc tội đã phải chấp hành biện pháp ngăn chặn tạm giữ, tạm giam vào thời hạn chấp hành hình phạt đã tuyên, nhằm đảm bảo nguyên tắc công bằng và tính liên tục trong việc chấp hành hình phạt. Theo đó, một phần hoặc toàn bộ thời gian bị tước tự do trước khi có bản án có hiệu lực pháp luật sẽ được tính vào thời gian thi hành án phạt tù hoặc quy đổi để trừ vào các hình phạt khác.
Điều kiện áp dụng
- Người bị tạm giữ, tạm giam sau đó bị Tòa án xét xử và tuyên có tội bằng bản án đã có hiệu lực pháp luật.
- Thời gian tạm giữ, tạm giam phải liên quan trực tiếp đến hành vi phạm tội mà người đó bị kết án. Nghĩa là, biện pháp tạm giữ, tạm giam được áp dụng trong quá trình điều tra, truy tố, xét xử đối với tội danh mà họ bị kết tội.
- Hình phạt được tuyên phải là hình phạt có thời hạn hoặc có thể quy đổi thời hạn, bao gồm: hình phạt tù có thời hạn, tù chung thân (khi được giảm xuống tù có thời hạn), tử hình (khi được ân giảm xuống tù chung thân hoặc tù có thời hạn), và cải tạo không giam giữ.
- Việc khấu trừ được thực hiện theo nguyên tắc chuyển đổi thời gian tạm giữ, tạm giam sang thời gian chấp hành hình phạt. Cụ thể: cứ 01 ngày tạm giữ, tạm giam bằng 01 ngày tù (Điều 38 Khoản 3 Bộ luật Hình sự 2015, sửa đổi 2017); cứ 01 ngày tạm giữ, tạm giam bằng 03 ngày cải tạo không giam giữ (Điều 38 Khoản 3 Bộ luật Hình sự 2015, sửa đổi 2017).
Hậu quả pháp lý
- Giảm thời gian thực tế chấp hành hình phạt: Đây là hệ quả trực tiếp nhất, giúp người bị kết án có thể sớm được trả tự do hơn so với thời hạn phạt tù đã tuyên, vì thời gian bị tước tự do trước đó đã được tính là đã chấp hành án.
- Đảm bảo nguyên tắc suy đoán vô tội và quyền con người: Việc khấu trừ thể hiện sự công nhận rằng thời gian tạm giữ, tạm giam diễn ra khi người đó chưa có bản án kết tội, và việc họ bị tước tự do cần được ghi nhận vào quá trình chấp hành hình phạt nếu sau đó họ bị kết tội.
- Cơ sở pháp lý để xác định thời điểm ra trại: Giúp cơ quan thi hành án xác định chính xác ngày, tháng, năm người chấp hành án được trả tự do, căn cứ vào tổng thời gian tạm giữ, tạm giam được khấu trừ và thời hạn hình phạt còn lại.
- Đối với hình phạt cải tạo không giam giữ: Khi thời gian tạm giữ, tạm giam được quy đổi và khấu trừ hết hoặc vượt quá thời hạn chấp hành hình phạt cải tạo không giam giữ, người bị kết án có thể được coi là đã chấp hành xong hình phạt này ngay lập tức hoặc không phải chấp hành thêm.
- Đối với các hình phạt không có thời hạn cụ thể (ví dụ: tử hình, tù chung thân): Mặc dù việc khấu trừ không ảnh hưởng ngay lập tức đến việc chấp hành hình phạt này, nhưng nếu sau đó bản án tử hình được ân giảm xuống tù chung thân, hoặc tù chung thân được giảm xuống tù có thời hạn, thì thời gian tạm giữ, tạm giam đã được khấu trừ sẽ có ý nghĩa quan trọng trong việc tính toán thời gian chấp hành hình phạt mới.
⚠️ WARNING
Mâu thuẫn pháp lý / Điểm tranh chấp
- Xác định thời gian tạm giữ, tạm giam trong trường hợp bị kết án nhiều tội danh: Pháp luật chưa quy định rõ ràng cách thức khấu trừ khi một người bị tạm giữ, tạm giam chung cho nhiều tội danh, nhưng sau đó chỉ bị kết án một hoặc một số tội danh đó. Việc phân bổ thời gian tạm giữ, tạm giam cho từng tội danh để khấu trừ có thể gây tranh cãi.
- Thời gian tạm giữ, tạm giam nhưng không liên quan trực tiếp đến tội danh bị kết án: Đôi khi một người bị tạm giữ, tạm giam vì một hành vi, nhưng sau đó cơ quan tiến hành tố tụng lại thay đổi tội danh hoặc kết án về một hành vi khác không hoàn toàn trùng khớp với lý do tạm giữ, tạm giam ban đầu. Việc khấu trừ trong trường hợp này có thể không rõ ràng hoặc gây bất lợi cho bị can, bị cáo.
- Áp dụng khấu trừ đối với án phí và các hình phạt bổ sung: Một số quan điểm cho rằng, nếu thời gian tạm giữ, tạm giam không dẫn đến hình phạt tước tự do, thì nên có cơ chế quy đổi để bù đắp cho những thiệt hại về tinh thần, vật chất mà người đó phải gánh chịu, hoặc để khấu trừ vào án phí, bồi thường dân sự. Tuy nhiên, pháp luật hiện hành chưa có quy định này.
- Khấu trừ thời gian tạm giữ, tạm giam khi bị tạm giam hành chính hoặc các biện pháp ngăn chặn khác không phải là tạm giữ, tạm giam theo tố tụng hình sự: Chỉ biện pháp tạm giữ, tạm giam theo Bộ luật Tố tụng hình sự mới được khấu trừ. Các hình thức giam giữ khác (ví dụ: giam giữ hành chính) không được tính, dù thực tế người đó vẫn bị tước tự do. Điều này đôi khi gây thắc mắc về tính công bằng tuyệt đối.
- Tư cách pháp lý của thời gian tạm giữ, tạm giam: Trong giới luật học, vẫn có tranh luận về việc liệu thời gian tạm giữ, tạm giam có nên được coi là 'thời gian chấp hành hình phạt' ngay từ đầu, hay chỉ là một biện pháp ngăn chặn và sau đó được 'quy đổi' thành thời gian chấp hành hình phạt. Sự phân biệt này ảnh hưởng đến việc nhìn nhận bản chất pháp lý của quá trình tước tự do trước khi có bản án có hiệu lực.
Được tham chiếu bởi ban_an_so_02_2018_hs_pt